سلام
این یادداشت جهت آشنایی شما عزیزان با روستای تاریخی و سرسبز کلیدر آورده می شود و ان شاءالله در پست های بعدی درباره ی فعالیت های باشگاه کشاورزان جوان کلیدر بیشتر خواهیم گفت. لازم به ذکر است که این مطالب از کتاب مردم شناسی« کلیدر؛ این خاک مهربان» نوشته ی جواد کلیدری گردآوری شده است:
کلیدر از دیرباز یکی از بزرگ ترین و سرشناس ترین آبادی های خراسان به شمار می رفته است؛ روستایی زیبا، سرسبز با مردمانی خونگرم و باسواد که در فاصله 90 کیلومتری شمال غربی شهرستان نیشابور و در آخرین سرحدات رشته کوه بینالود واقع شده است. کلیدر در محدوده جغرافیایی ´35 º58 ـ ´30 º58 طول شرقی و ´45 º36 ـ ´40 º36 عرض جغرافیایی و در بخش سرولایت این شهرستان قرار دارد. طبق سرشماری سال 1385 کلیدر دارای 134 خانوار و 543 نفر جمعیت است.
شیب عمومی روستا بیش از 40 درصد، ارتفاع 2600 ـ 1700 متر و میزان بارندگی متوسط سالیانه ی آن 500 ـ 300 میلیمتر می باشد. از نظر زمین شناسی این منطقه از جنس تشکیلات رسوبی دوران دوم و دارای سنگ مادری از واحدهای رسوبی آهکی دوره ی ژوراسیک بالایی می باشد و در بعضی از دامنه ها رسوبات مارنی مشاهده می گردد. به لحاظ توپوگرافی، منطقه کاملاً کوهستانی و دارای ارتفاعات متعدد و دامنه های وسیع و یک آبریز بزرگ و اصلی به نام « زُو » کلیدر است که از شرق به کلیدر و از غرب به ارتفاعات کوه حیدری در امتداد رشته کوه های بینالود محدود می گردد.
از آن جا که این روستا در منطقه ای کوهستانی واقع شده، دارای آب و هوایی خنک است و وزش باد در همه ی روزهای سال وجود دارد اما بادهای موسمی نیز در ماه های مرداد و شهریور جریان دارد.
کلیدر به لحاظ موقعیت اکولوژیکی و قابلیت های ذاتی خود یکی از زیباترین و متنوع ترین اکوسیستم های طبیعی شهرستان نیشابور محسوب می گردد. وجود درختان و درختچه های جنگلی همچون اُرس، زرشک، نسترن و زالزالک، دامنه های وسیع و ارتفاعات متعدد با پوشش متنوعی از گیاهان مرتعی و انواع وحوش، چشم انداز زیبایی به این ناحیه هدیه نموده است. طبق تحقیقات به عمل آمده در کوه کلیدر، بیش از 120 نوع گیاه وحشی وجود دارد که بسیاری از آن ها قابلیت های دارویی دارند. طبیعت زیبا و بِکر کلیدر به همان اندازه که از تنوع گیاهی برخوردار است، از تنوع جانوری نیز بهره مند است. کوه های بلند، مراتع کافی و مستعد، چشمه های فراوان و... باعث شده است که جانوران زیادی را دور هم جمع نماید. جاندارانی چون قوچ و میش آریال، پلنگ، گُراز، کفتار، گربه ی وحشی، شغال، گرگ، روباه، خرگوش، کبک، تیهو، کوکر، عقاب طلایی، شاهین، مار افعی، جعفری، کبری و... از آن جمله است.
در کلیدر به سبب وجود باغ های فراوان و زمین های حاصلخیز زیاد، هم باغداری و هم کشاورزی وجود دارد. محصولات باغی محدود به چند میوه ی خاص نمی شود بلکه در همه ی ماه های بهار و تابستان در کلیدر می توان میوه خورد. گیلاس، آلبالو، زردالو، آلو، انواع آمرود و گلابی، سیب، گردو، انگور، هلو، شفتالو و... و همچنین محصولات زراعی گندم، جو، چغندر، ذرت، سیب زمینی، نخود، عدس، لوبیا، گوجه فرنگی، زیره و... به صورت محدود و گسترده کشت می شود.
این روستا دارای چشمه های متعدد و یک رودخانه ی دائمی است که آب کشاورزی مردم از این طریق تأمین می شود. آب کشاورزی روستا بر مدار 12 شبانه روز تقسیم شده است. گل اراضی پلاک کلیدر 1350 هکتار است که از این مقدرا، 3/2436 هکتار قابل کشت و از مستثنیات قانونی مردم است و 4/6913 هکتار، ملی و مرتع محسوب می شود. طبق آمار سال 1370 کلیدری ها دارای 800 هکتار دیم زار و 120 هکتار آبی زار هستند.
روستای سرسبز و دیدنی کلیدر از لحاظ تاریخی، سابقه ای طولانی و دراز دامن دارد. نام آن پهلوی و از دو بخش « کلی» به معنای « محکم، قوی، کاری » و « در» به معنای « قلعه» تشکیل شده است؛ « قلعه ی محکم!» آثار تاریخی متعددی که در این روستا واقع شده است، از روزگارانی بسیار دور و دراز حکایت می کند که کمتر روستایی در منطقه ی نیشابور از این سابقه ی تاریخی برخوردار است؛ بنای« گنبد » کلیدر، تپه ی « قلعه کهنه»، غار« قلعه کمری»، بنای« خواجه ابوالقاسم»، « قلعه ی حاجی»، « قلعه ی خراب»، « حمام نادری»، بنای « امام زاده یحیی بن زید » و... از مهم ترین آثار به جا مانده از شکوه این روستای کهنسال است که در این میان بنای« گنبد» از بناهای دوره ی تیموریان و ایلخانیان و تپه ی « قلعه کهنه» از میراث غنی دوره ی سلجوقیان و تیموریان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و کار ثبت « حمام نادری » نیز رو به پایان است.
مرحوم فریدون گرایلی در کتاب « نیشابور؛ شهر فیروزه» می نویسد: " از نکات مهم دیگر تاریخ سرولایت، وجود شهری به نام جوزگان نزدیک کلیدرمی باشد که هم اکنون درختان گردوی بسیار کهن با قدمتی ناشناخته در آن محل وجود دارد و این منطقه را محل جنگ و شهادت یحیی بن زید علوی می دانند که آرامگاه یحیی در این محل از بناهای اوایل دولت صفویه، زیارتگاه صاحبدلان است. از آثار به دست آمده از زیارت کلیدر، هیچ شکی باقی نمی گذارد که دشت کلیدر محل تلاقی سپاهیان نصربن سیار و یحیی بن زید علوی به سال 125 ه.ق. بوده است."
اگرچه در کتاب تاریخی دیگری وجود شهری به نام جوزگان در نزدیکی نیشابور تأیید نشده است، اما مردم این منطقه به وجود چنین شهری اعتقاد دارند که آن را کلیدر امروزی می دانند. کلیدر با این که تقریباً در همه ی دوره ها از آبادی های مهم، تأثیرگذار و سرشناس بوده است، اما به نظر می رسد دوران شکوه و افتخار آن، قرون هفتم و هشتم هجری بوده است؛ سال هایی که ولایات خراسان و ایران توسط حکام محلی اداره می شد. شهاب الدین عبدالله خوافی ، تاریخ نویس دوره ی تیموری در کتاب « تاریخ حافظ ابرو» هنگام ذکر ولایات جوین چنین می نویسد: " ولایت کلیدر؛ یکی از ولایات مهم جوین است که قریه های متعدد آن عبارتند از: قریه ی کلیدر و توابع، قریه ی برسلان و توابع، قریه ی بیدخان و توابع، قریه حاره و توابع، قریه ی دزق و توابع، قریه ی جاهوک و توابع، قریه ی جاهوک و توابع، قریه ی سمان و توابع، قریه ی کوشک و توابع، قریه ی راویر و توابع، قریه ی بردیو، قریه ی بران و توابع، قریه ی قیقان و توابع، قریه ی ریرود و توابع. غیر از این قُری که ذکر کرده شد، مزارع دیگر دارد."
این سند معتبر تاریخی روایتگر شکوهمندی کلیدر در طول قرون و اعصار گذشته است و نشان می دهد که این روستای کوچک در گذشته تا چه میزان از وسعت و افتخار برخوردار بوده است.
کلیدر، نه مثل دیروز اما امروز نیز در میان روستاهای نیشابور از جایگاه معتبری برخوردار است. علاوه بر سرسبزی و جاذبه های گردشگری، از لحاظ ویژگی های قومی نیز روستایی قابل توجه است. مردم این روستا به زبان فارسی خراسانی سخن می گویند و از این بابت بسیار خرسندند. آنان آداب، رسوم و باورهای گذشتگان خود را بسیار غنیمت می شمرند و بسیاری از این باورها همچون احترام به آب، آتش، نان و... رایج است. همچنین جشن ها، اعیاد و مراسم باشکوهی مطابق با سنن گذشته ی ایرانیان برگزار می شود. بیش از 90 درصد مردم کلیدر باسواد هستند و از این تعداد، بیش از 50 درصد دارای تحصیلات دانشگاهی می باشند که البته در سال های اخیر به دلایل متعددی، خیل کثیری از آن ها به شهرها مهاجرت نموده اند. اصالت قومی، سابقه ی تاریخی و آمار بالای باسوادان روستا سبب شده است که مردم روستاهای منطقه، کلیدری ها را مردمی بافرهنگ و متشخص بدانند. این روستا دارای امکانات رفاهی آب، برق، تلفن، جاده، حمام، مسجد، خانه ی بهداشت و... می باشد.
خدانگهدار
